Door Niek Werkhoven, gehouden op 28 december 2008

Neem het kind en zijn moeder bij je!

“Kunt u een definitie geven van God?”, vroeg een krant aan haar lezers enkele weken geleden. Een krant nota bene die zich graag profileert als “slijpsteen voor de geest”. Een definitie van God, ja zoiets hebben we schijnbaar nodig om te weten waar we aan toe zijn met Kerstmis, want dat heeft toch iets met God. Er reageerden vele ‘scherp geslepen geesten’, de een wist het nog zekerder dan de ander. Was het als grap bedoeld dan ontgaat me de humor van dit hakken met de botte bijl. Was het serieus bedoeld dan ontgaat me de zin van dit geredeneer in de ruimte. Overigens moet ik wel bekennen dat ik de pagina met deze wijsheden slechts diagonaal gelezen heb, dat was voor mij al meer dan genoeg.

Toch maar liever de oude kerstverhalen zoals we die ook nu weer hoorden. Deze verhalen met dat wonderlijke vermogen dat een kind ze kan verstaan, maar die ook kunnen meegroeien met een mens zodat je er na vijftig, zestig jaar je geest nog aan kunt slijpen!

Ze vragen wel verbeeldingskracht, lezen, luisteren met heel je hart en levenservaring. Iets anders dus dan zomaar wat fantaseren. Matteüs en Lucas beschreven met hun verhalen geen feiten. Zij geven hun evangelie een ouverture, een opening waarin ze te kennen geven wat er gaat volgen. Als Matteüs vandaag laat horen: “Neem het kind en zijn moeder bij je”, weet hij al wat hij aan het einde van zijn evangelie zal vertellen. Zijn held “staat op”; zijn dood is geen definitieve ondergang. Hij leeft en laat zich zien. Meer nog, opgestaan uit de dood kan deze Jezus zeggen: “Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde”. Matteüs wist dat en veronderstelt dat ook wij beseffen dat het kerstfeest het hele leven raakt – het hele leven van Jezus, het hele leven van ons.

Met verbeeldingskracht luisteren wil zeggen aandacht geven aan wat er gezegd wordt en hoe dat gezegd wordt. We laten ons dan niet afleiden door het verschijnen van een bode van de Heer die verschijnt aan Jozef. Zulke boden of engelen gaan ook nu nog rond, hoorden we met Kerstmis, als we onze geest maar op scherp houden. Anders gezegd: er was helemaal geen engel nodig om Jozef te laten beseffen dat hij moest maken dat hij weg kwam. Er waren immers voorname vreemdelingen gekomen die de pasgeboren koning der Joden kwamen eren met goud, wierook en mirre. Geen onverdeeld genoegen als er een koning op de troon zit die zijn eigen zonen liet ombrengen. Die toonden al te veel ongeduld om hem op te volgen, om zelf heer en meester te worden. Maar Herodes duldt geen concurrent, en dat was toen niet alleen zo, maar ook op de dag van vandaag. Jozef wist wat hij zou kunnen verwachten. Ook nuchter je verstand gebruiken kan als een engel van de Heer gaan werken!

Maar belangrijker is nog op te merken dat Matteüs tot zes keer toe spreekt over “het kind en zijn moeder”. Het kind en zijn moeder; niet moeder en kind, laat staan ‘je vrouw en je kind’! Nee, het is en moet zijn: het kind en zijn moeder. Het kind staat voorop: het afhankelijke, weerloze mensenkind. Precies déze woorden dienen we te verstaan in “Mij is alle macht gegeven”! Zo is die macht van hem die Jezus heet, “de Heer redt”. Zo ging God met hem om en Hij met God: weerloze macht. Hoe paradoxaal het ook is, het gaat wel over macht, over alle macht in de hemel en op aarde!

Maar alleen het bord met ‘koning der Joden’ aan het kruis boven zijn hoofd, zou dat natuurlijk niet aan ons kunnen openbaren. Hij moet het eerst laten horen en zien door zijn leven. Daarom gebruikt Matteüs het woord uitwijken. Eerst van die magiërs, vreemdelingen die doorhebben dat er een God is die handelt in de warrige geschiedenis van mensen. Dan wijkt Jozef uit, eerst naar Egypte, dan om het onbelangrijke Galilea op te zoeken. Ja, zegt Matteüs, dat deed hij opdat vervuld zou worden wat door de profeten al gezegd werd. Profeten die geen toekomstvoorspellers waren, maar de toekomst openhielden in donkere, uitzichtloze situaties. Toekomst omdat er een God is die op mensen betrokken is, die het leven en het geluk wil. Een God die in ‘het kind en zijn moeder’ de arrogante zichzelf verdedigende macht van mensen uitdaagt. Daarom zal ook Jezus zelf steeds ‘uitwijken’, de wijk nemen totdat hij alles gezegd en gedaan heeft om te laten zien wat niet te zien is. Jezus die zelf zijn leven begint met het weerstaan van de beproevingen in de woestijn: het in eenzaamheid doorstaan van de verleidingen het leven in eigen hand te houden of te verpachten aan de duivel.

Wat dat laatste betreft las ik dezer dagen nog een frappant voorbeeld. Het verhaal van een 21-jarige Congolees. Als jongen van 11 jaar, geronseld om soldaat te worden. Daar leerde hij: het geweer is voortaan je vader en moeder, leef met je geweer en je kan krijgen wat je wilt. Zo is de duivel, zo werkt hij, al doet hij het in onze streken met wat subtieler gereedschap!

Toekomst open houden omdat er een welwillende macht is die ons omgeeft. We weten dat maar al te goed dat dit niet vanzelfsprekend is. Daar is met uithoudend geloof ook volhardende hoop voor nodig. Geloof, hoop en liefde, het zijn geen begrippen, maar een way of life in veertig jaar huwelijksleven, in dagelijks gemeenschap leven in zijn Naam, kortom in de realiteit waar we dikwijls mee worstelen om het goede van het kwade te onderscheiden.

Daarom zijn er die feesten als Kerstmis, Pasen, om ons te herinneren aan en te bevestigen in een leven dat niet afhangt van lot of noodlot maar van een Verbond.

“Welnu Israël, wat verlangt de Heer uw God anders van u dan dat u Hem vreest en zijn wegen gaat, dat u Hem bemint en dient met heel uw hart en heel uw ziel…”

Oude verhalen, ontstaan vanuit deze ervaring, slijpen de geest beter dan betweterig geredeneer uit eigen koker.

Neem daarom vandaag, al is het misschien nog nacht, het kind en zijn moeder bij je!

Dat zal ons hart vrij maken om te leven met zin.

Zo moge het zijn.