Door Leonie van Straaten, gehouden op 30 november 2008

Waarom zouden wij waakzaam zijn?

In het boekje dat Huub Oosterhuis publiceert ter gelegenheid van de Maand van de Spiritualiteit, die vandaag wordt afgesloten, schrijft hij over de kracht van wat geschreven staat. ‘Onbewezen woorden’ noemt hij het, maar ‘geladen met de kracht van eeuwenlang gescherpte intuïtie’. De dichter kan het heel goed zeggen, maar het wordt pas van waarde als wij het geschreven Woord gezag geven. Als wij nadenken en studeren en mediteren met dit Woord. Die kans krijgen we in de Advent. Deze 1^e adventsdag begint met een oproep tot waakzaamheid. Wat is de kracht hiervan in onze tijd?

We geloven dat in iedere crisis iets nieuws geboren kan worden. Maar als ik persoonlijk niet door crisis geraakt wordt, wat doet dit geloof dan met mij in deze advent? Ik heb immers nog niet veel last van de kredietcrisis en de klimaatcrisis. Waar zou ik me druk over maken? Ik kan net zo goed de gordijnen sluiten en bij de open haard een glaasje wijn drinken. Waarom zou ik wakker blijven? En dan nog wel vier nachtwaken lang? Heb ik wel reden om onrustig te worden?

Louter persoonlijk, met de luiken dicht, misschien niet. Maar omdat ik deel uitmaak van een groter geheel, of dit nu gemeenschap, kerk, of wereld heet, begint het te kriebelen.

Met deze onrust luister ik naar Jesaja en ik hoor hem bidden. Als we lezen over Irak, of Afghanistan, of als we denken aan vluchtelingen die in het rijke westen aankomen, kunnen we ons wel voorstellen hoe de ballingen terugkeren naar Jeruzalem. Jaren is er gedroomd over het goede leven dat zou aanbreken en dan valt het zo tegen in de realiteit.

Jesaja ziet hoe het volk de eigen realiteit niet aankan, hoe de belofte van God vergeten wordt en de hemel, dat gedroomde perspectief gesloten blijft. Hij worstelt ermee, dat het hart van de mensen zo verhard is geworden, dat zij de streling van de boetseerder niet meer herkennen en er niet aan veranderen. Jesaja heeft weet van zijn geschiedenis – de kracht van eeuwenlang gescherpte intuïtie klinkt door in zijn gebed. Hij hoort Gods spreken in de stilte en geeft er woord aan. Een mens die zo kan bidden is een profeet. Hij blijft met alles wat er is in relatie met God. Zijn gebed opent de mogelijkheid, dat mensen in crisis God opnieuw leren zien, hun afhankelijkheid herkennen en hun eigen antwoord leven.

Maar als je niet met lege handen staat en de welvaart je deel is, dan is de kans misschien nog groter dat Gods naam niet meer klinkt. Dat is de realiteit in grote delen van Europa. God is verborgen. De welvaart is een luxe, maar zij vormt ook een bedreiging: God kan steeds meer vergeten raken. Dat dreigt ook als in angst voor de boze wereld krampachtig vastgehouden wordt aan de schijnveiligheid van een autoritair systeem; mensen denken dan zeker te weten wie en waar God is. Ook daar is God verborgen – vermoed ik.

Marcus biedt ons vandaag volop de kans om wakker te worden en iets nieuws te verwachten. De kracht in deze verzen zit in het werkwoord ‘waken, waakzaam zijn’. Dat leerde ik in onze voorbereiding. Marcus gebruikt dit werkwoord op twee plaatsen: hier 3x en in het lijdensverhaal in Getsemane 3x. Deze 6-voudige oproep aan zijn leerlingen en aan iedereen, zoals we vandaag horen, verbergt een bijzondere boodschap. We mogen aannemen dat Marcus deze oproep verbindt aan de zwaarste momenten in Jezus’ leven. Wees waakzaam en zie de mens, die worstelt met God en zijn zaak. Marcus roept ons op om wakker te worden voor de onbegrijpelijke weg die een mens gaat om Gods rijk naderbij te brengen. De Heer is weggegaan en heeft zijn werk aan ons overgedragen. Daarom kunnen we het ons niet permitteren om in slaap te sukkelen, de luiken te sluiten en de wereld aan zichzelf over te laten. Het huis van de Heer is immers niet mijn eigen huisje waarin ik mijn eigen veiligheid zoek. Het is het huis van de wereld, dat in onze handen is gelegd.

Kunnen wij die wereld dan redden?

Ik weet het niet. Gods geschiedenis is niet maakbaar, maar een gebeuren.

Wij weten niet wanneer de hemel zal openscheuren en wij weten niet hoe God-met-ons zal zijn. Als slaaf, als leerling of als poortwachter worden we op verschillende wijzen aangesproken en in gezag gesteld. Het is een lange weg om in goede verhoudingen te leren leven onder het Woord. Het vraagt van ons dat wij het leven van Jezus blijven gedenken, deze verontrustende woorden willen horen, ze onderzoeken, en bereid zijn ernaar te leven. Dan zal de hemel openbreken en Gods Woord geboren worden.

In het boekje van Oosterhuis dat ik al noemde, schrijft hij:

Deze wereld is verschrikkelijk. Er is geen beginnen aan. Er is geen God en geen Jezus die aids-Afrika zal redden. God zwijgt zo diep dat je denkt: hij bestaat niet. Zo voelt het.

Er is maar één oplossing: dat je ‘en toch’ zegt en ‘hier ben ik’. En om je heen kijkt of er nog iemand is die ook. En dat je dan samen….’

Om dit te kunnen zeggen en te leren leven zullen we veel moeten luisteren, bidden en studeren. Ik hoop dat we in deze advent wakker worden, opnieuw en op een nieuwe laag, opdat we met een onrustig hart in verwachting raken van Gods werk: geloof, hoop en liefde voor iedereen.