Preken: Lucas 1, 39 - 45

Door Koos van Etten, gehouden op 19 december 2009

Vervuld van heilige Geest

We naderen het feest van Kerstmis. Over enkele dagen mogen we het geheim vieren van Jezus’ geboorte in onze wereld. Maar wat vieren we dan en wat is dat geheim? Ik wil graag vanuit de lezingen wat cirkelen rondom het geheim.

In de eerste lezing horen we over Betlehem, de stad waar Jezus geboren zal worden. Waarom wordt Betlehem genoemd? De profeet Micha leefde in een tijd van ellende en onrecht. Hij ziet dat vooral gebeuren in de stad Jeruzalem, waar de koning troont en de tempel van de Heer staat. Dat lijkt van belang, maar in feite is het het centrum van de macht, van uitbuiting en sociaal onrecht. De profeet lijdt eraan. Maar vanuit zijn diep geworteld geloof vertrouwt hij erop dat er een nieuw perspectief komt en dat God redding zal brengen voor zijn volk. Er zal een nieuwe koningszoon geboren worden, een vredevorst, die zijn volk opnieuw zal samenbrengen. Die koning komt echter niet uit Jeruzalem, maar uit Betlehem, een kleine plaats in Juda, onbetekenend lijkt het, maar wel de geboortestad van David. Dat is de paradox. Zo gaat het met Gods geschiedenis met ons, mensen.

Op eenzelfde manier horen we over de geschiedenis van Jezus in het evangelie. Vlak hiervoor horen we over Maria, een vrouw uit Nazaret, dat kleine, onbetekenend stadje in Galilea. Maria is jong, ongehuwd en a.h.w. nog niet toe aan een zwangerschap. Maar God heeft haar uitgekozen om moeder van Jezus te worden. Zo gaat Gods geschiedenis met mensen. Op de aankondiging dat zij moeder zal worden, vraagt Maria: Hoe zal dat geschieden? De bode antwoordt: Heilige Geest zal over u komen. Het is een werking van heilige Geest. Dat is een geheim dat haar overstijgt. Zij zegt ja op dit aanbod: Hier ben ik. Mij geschiede naar uw woord.

Onmiddellijk staat zij op, komt in beweging en gaat naar het huis van Zacharias en Elisabet. Lucas schrijft dan: en het geschiedde…Ja, het is een wonderlijke geschiedenis bij deze ontmoeting van Maria en Elisabet. Deze scène is a.h.w. een icoon: hoe meer je ernaar kijkt, hoe meer er in te zien is. Als Elisabet de klank van de groet van Maria hoort, springt het kind op in haar schoot. De vonk slaat over en Elisabet raakt op haar beurt vervuld van heilige Geest. In dat beeld van die twee zwangere vrouwen schildert Lucas een andere, diepere laag. Het gaat over de ontmoeting tussen Johannes de Doper en Jezus, beide als ongeboren kind in de moederschoot. Het gaat over de ontmoeting tussen de geschiedenis van het Oude Verbond en het Nieuwe. De vonk slaat over van de jonge vrouw naar de oude vrouw, van het OT naar het NT. Er is een duidelijke verbinding. Het is een en dezelfde Geest die werkzaam is, al vanaf de schepping, later in de geschiedenis van het volk Israël en nu in Jezus. Maar dat grote gebeuren wordt a.h.w. ingezoomd op deze twee vrouwen: een oude vrouw die lange tijd onvruchtbaar was, maar nu zwanger van nieuw leven, en een jonge vrouw, die al zwanger is van een kind. Het is een geheim dat zich afspeelt in het heel gewone leven van twee concrete mensen, zo levensecht en nabij getekend. Maar deze gebeurtenis overstijgt hen, heeft betekenis voor heel hun volk, ja voor heel de wereld.

Beide verhalen vertellen een geloofsverhaal dat ons nu kan raken. Het evangelie hebben we afgelopen zondag al gehoord bij de avondwake van zuster Maria. Leonie heeft toen opgelicht hoe de werking van Gods Geest is geweest in zuster Maria. Dat was heel wonderlijk. De glorie van God is de levende mens! Wij horen dit verhaal nu opnieuw om ons open te maken voor die werking van heilige Geest onder ons: in ieder van ons persoonlijk, hoe oud of hoe jong we ook zijn, of we nu in de basisgroep zitten of zeventig+ zijn. Het is bedoeld om ons te bemoedigen, met alle pijn en verdriet die we ook ervaren, opdat we in alles wat ons overkomt, open gaan voor een andere werkelijkheid. Juist in de realiteit van alledag wil God doorbreken. En het zál gebeuren, misschien niet op de plaats van de macht, misschien niet in het religieuze centrum, maar wellicht op een kleine plaats, in een mens die eenvoudig is en openstaat voor Gods werkelijkheid. Ik weet vanuit mijn eigen ervaringen dat die werking van heilige Geest in mensen soms heel verrassend kan zijn en soms ingaat tegen mijn verwachtingen. Ik sta er dan onthand en vreemd tegenover. Maar het vraagt van mij, van ieder van ons om ons precies daaraan over te geven en zo Gods geschiedenis met mensen een kans te geven, ook in onze tijd. □