Door Koos van Etten, gehouden op 21 december 2008

Heilige Geest zal over je komen

Beide lezingen spreken over een geheim, het mysterie van Gods aanwezigheid in de ontmoeting met een mens. Laten we er stil naar luisteren. Beide lezingen zijn een aankondiging, gericht op de toekomst die heel dichtbij is. Het zijn ook roepingsverhalen, waarin een mens geroepen wordt om partner te worden van God in zijn verbond, en waarin de mens antwoordt met te zeggen: ‘Hier ben ik’.

In de eerste lezing horen we over koning David. Al vanaf het moment dat hij achter de schapen vandaan gehaald wordt, is God met hem. God staat hem op al zijn tochten bij, op al zijn wegen, zegt de profeet Natan. David lijkt dit vergeten te zijn. Hij heeft net een prachtig paleis voor zichzelf laten bouwen en denkt: ik wil ook voor God een huis bouwen. Maar David moet een omkeer maken. God laat hem door de profeet Natan zeggen: Jij wilt voor mij een huis bouwen? Ik zeg je: Ik zal voor jou een huis bouwen. David dacht even God in zijn greep te hebben, maar ook hij moet zich aan God toevertrouwen, telkens weer. Hij krijgt wel te horen: Ik zal jou blijven bijstaan, zolang je leeft en ook in je nageslacht. Jouw koningschap blijft voor eeuwig. Dat is een geweldige belofte die David als persoon overstijgt. Maar David geeft er zich aan over en het is ontroerend, als hij later zegt: Wie ben ik, Heer God, dat U mij zover hebt gebracht en dat U ook over de toekomst van uw dienaar spreekt? Is dat voor een mens wel weggelegd?

Diezelfde breedte van de geschiedenis wordt ook opgeroepen in het verhaal van het evangelie: de aankondiging aan Maria van de geboorte van Jezus. Het is niet zo vanzelfsprekend dat juist zij wordt uitgekozen om moeder van de Heer te worden. Maria komt namelijk uit een streek, die het Galilea van de heidenen wordt genoemd; uit een onbetekenend stadje, Nazaret, ver weg van het politieke en religieuze centrum Jeruzalem. Zij is nog jong, ongehuwd in tegenstelling met haar nicht Elisabet die al oud was. Voor beiden lijkt het op dat moment niet mogelijk kinderen te krijgen. Toch komt de bode van God bij Maria binnen en zegt: Verheug je, Maria, want je hebt genade gevonden bij God. De Heer is met je. Zij wordt uitgenodigd om partner van God te worden in zijn verbond, heel concreet door moeder van de Messias te worden, van Jezus. Dit is eigenlijk onvoorstelbaar. De belofte die haar gedaan wordt, overstijgt haar en heeft veel meer te betekenen dan haar persoonlijk verhaal. Het is een inbreuk van God in haar geschiedenis en daardoor een inbreuk in de geschiedenis van haar volk.

Dan maakt Maria de opmerking: Maar hoe kan dat dan? Ik heb geen omgang met een man. De engel zegt dan: Heilige Geest zal over je komen en de kracht van de Allerhoogste zal je overschaduwen. Heilige Geest. Hier wordt een intuïtie verwoord die elders in het Nieuwe Testament al wordt verwoord, maar nog in ontwikkeling. Paulus verbindt het zoon van God worden en heilige Geest met het moment van de opstanding. Hij zegt in de Romeinenbrief: Het evangelie spreekt over Jezus Christus, onze Heer, die naar het vlees geboren is uit het geslacht van David en naar de heilige Geest is aangewezen als Zoon van God, bij de opstanding uit de doden. Iets later in de tijd schrijft de evangelist Marcus en zegt: Bij de doop al kwam de Heilige Geest over Jezus en hoorde hij de stem van God zeggen: Jij bent mijn zoon, veelgeliefd. Nog weer later schrijft de evangelist Lucas en zegt: Nee, niet bij de doop, maar bij de ontvangenis al was er de Heilige Geest die op Maria neerdaalde en is Jezus zoon van God genoemd. Je voelt dat er een geheim in verwoord wordt dat de evangelisten proberen te benaderen, maar dat hen tegelijk overstijgt.

Deze menswording van Jezus wijst naar de toekomst, met alle beloften, maar ook met alle spanning van dien. Maria huivert, maar geeft zich uiteindelijk over aan dit heilsplan van God door te zeggen: Hier ben ik, of met haar woorden: Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar uw wil. Vanaf dat moment, mag je zeggen, wordt zij leerling van Jezus en gaat zij een onvermoede weg.

Door deze verhalen te horen en door de herdenking in de eucharistie worden wij betrokken in die geschiedenis van God met zijn volk. Ook in onze tijd kan God weer het initiatief nemen en een nieuw begin maken. Of zoals ik hoorde deze week dat Meister Eckhart schreef: Laten wij zo verlangen naar God dat Hij in ons geboren kan worden. Maar help ons daarvoor, God! Wellicht bevangt ons ook de huiver en wordt ons gezegd: Wees niet bang. Durven wij ons toe te vertrouwen aan deze uitnodiging? We zijn al ooit op weg gezet, maar vandaag kunnen we de roep opnieuw horen, om partner te worden in Gods verbond en ons daaraan toe te vertrouwen met te zeggen: Hier ben ik. Laten we ons openstellen voor het onverwachte, voor die nieuwe geboorte in de tijd.