Hun ogen gingen open voor… de onzichtbare

Op reis gaan om thuis te komen, ja zo zou je dit verhaal kunnen verstaan. Ja, maar let wel: de langste reis is de reis naar binnen! Zou dit zo bekende verhaal daar iets over zeggen? Ik meen daar voluit ja op te mogen zeggen: het gaat om de reis naar binnen om thuis te komen in de wereld waarin we leven, om daar een ‘thuis’ te scheppen.

Op het eerste gezicht vertelt Lucas een heel eenvoudig verhaal, maar als een goed verteller, laat hij het hele evangelie meeklinken. Hij maakt dit al duidelijk in een bijna niet te vertalen eerste woord, want daar staat zoiets als: let goed op, luister goed; het is niet zo gewoon als je denkt.

En dat wordt duidelijk als je die eerste zin tot je laat doordringen: twee van hen gaan voort van Jeruzalem weg naar dat onbekende Emmaus. Nou ja, voor ons mag dat dan wel een onbekend dorpje zijn, maar bij de mensen voor wie Lucas schreef, riep die naam een schrikbeeld op: daar was in de tijd van de Makkabeeën de vrijheidsstrijd begonnen, daar zaten ook toen nog de vijanden van het volk.

Maar niet alleen dat dorp wordt genoemd, uitdrukkelijk staat er ook ‘weg van Jeruzalem’ –

Jeruzalem, we komen die naam wel 26 keer tegen in het evangelie. Toeval? beslist niet want in de Handelingen horen we Jezus heel uitdrukkelijk zeggen: Ga niet uit Jeruzalem weg, maar blijf wachten op de belofte van de Vader… En we worden ook nog herinnerd aan het feit dat Jezus vastberaden Jeruzalem als reisdoel koos, want het past niet dat een profeet omkomt buiten Jeruzalem. Jeruzalem, meer dan louter stad, is voor Lucas het symbool van Gods aanwezigheid, miskende aanwezigheid, want wat betekent de tempel als deze God, als zijn verbond, niet leeft in de harten en handen van de mensen?

En zoals Jezus bewust en vastberaden voortgaat, zo trekken deze teleurgestelde leerlingen daaruit weg. Dat wegtrekken, of voortgaan is trouwens ook een heel typisch woord voor de Evangelist, hij gebruikt het maar liefst 88 keer in zijn tweedelig werk, evangelie en Handelingen. Voortgaan is voor hem met Gods belofte het leven waar maken. En precies dit woord staat dus in deze eerste zinnen. Een waarschuwing? Misschien, in ieder geval een signaal om niet overhaast met feiten, die we zien en meemaken, op de loop te gaan.

En na deze wat verborgen, schijnbaar gewone inleiding, vertelt Lucas dan “en het gebeurde”. Tot tweemaal toe staat dat er: je zou daaruit kunnen opmaken dat die langste reis naar binnen in twee fasen verloopt. Of anders gezegd: om ‘het geloven op maandag’ waar te maken moet je twee brandpunten onderhouden.

Lucas vertelt het zo grandioos mooi. In de ontreddering, in het wanhopige van de beleving waarin alle verwachtingen uit handen geslagen zijn, alles voor niets en tevergeefs lijkt, komt de Heer zelf aanwezig. Mooi verteld, maar in de realiteit enorm hard om juist dan vastberaden naar de God van leven onderweg te blijven. En als deze onherkende Jezus hun ontreddering aanhoord heeft, geeft hij aan wat er nodig is om in de geschiedenis heilsgeschiedenis te kunnen zien: het grote verhaal van de God van het verbond. Er is een God die vrij maakt, het leven en geluk van mensen, van zijn volk wil. Daaraan vasthouden, daar van uitgaan als er niets van te merken is, ja als het tegendeel van geluk, eenheid en vrede een gegeven werkelijkheid is…

Geen wonder dat het begrijpen van de Schrift niet voldoende is om tot werkelijk herkennen te komen.

Dan moet er nog iets gebeuren.

De onbekende gast ontpopt zich als gastheer: hij nam het brood, sprak de zegen uit brak het en gaf het hun… Een duidelijke verwijzing naar het laatste avondmaal. Maar in die verwijzing ervaren ze het herstel van levensgemeenschap, van het verbonden zijn met hem die Gods belofte zichtbaar gemaakt had. Hij is niet te niet gedaan; waar hij voor stond, wat hij in mensen teweeg had gebracht, is niet vernietigd. Dat maakt hun ogen open voor… de onzichtbare!

En dan weten ze waar hun weg naar toe moet gaan: terug naar Jeruzalem, terug naar de anderen, de elf en de overigen. Want alleen verbonden met hen, alleen door in deze gemeenschap te zijn, kan hun ervaring levend blijven.

Ja, het levend houden van deze ervaring, daar is het Lucas om te doen. Een ervaring die we niet zelf kunnen maken, ons nooit en te nimmer kunnen aanpraten, want heel dit verhaal laat duidelijk horen hoe het initiatief van Gods kant komt. Maar dat betekent niet dat we maar gewoon moeten voorthobbelen op onze levensweg met onze teleurstellingen en ontreddering.

We kunnen en mogen het hier en nu weer herhalen: hij nam het brood, sprak de zegen uit brak het en geeft het ons – zijn leven met ons, om zijn levenswerk ‘waar’ te maken. Hij leeft om met en door ons het leven te bevrijden uit schijn en waan.

Het zij ons gegeven om hem te herkennen en te erkennen.