Door Leonie van Straaten, gehouden op 21 januari 2007

Agapè wekt in mensen het vermogen tot gemeenschap

In het NRC van vorige week schreef de filosoof Govert Buijs:

‘Een vrij kleine groep mensen had rond en door het optreden van Jezus de indruk, het geloof en de hoop gekregen dat liefde – en niet noodlot, blind geluk of strijd – het kloppend hart van het universum is. God doet, God geeft, God is agapè.’

Agapè wijst volgens hem de weg naar een nieuw samenlevingsideaal, hij ziet agapè als het fundament van een christelijk-sociale coalitie. In deze visie is agapè het fundament voor elke plaats waar mensen in onze tijd zoeken naar waarachtig samenleven, op grond van een christelijke spiritualiteit.

Lucas zou hem omarmen, vermoed ik, omdat hij even nauwkeurig als Lucas dat deed het kloppende hart van het universum en de traditie onderzoekt op implicaties voor ons, als samenleving. Dit artikel hielp mij deze week om me door het evangelie te laten raken.

Daarom zal ik nu op mijn beurt proberen het verhaal nog eens ordelijk en nauwkeurig na te lopen.

Want wat doet Lucas eigenlijk, wat gebeurt er in dit verhaal?

Lucas staat in zijn tijd in de spanning tussen wat vervuld is en wat in die geest gedaan zal moeten worden. Hij draagt een sterk verlangen in zich naar een verwerkelijking van het perspectief dat in Jezus zichtbaar werd: verbond, vrijheid, liefde.

In een realiteit die niet – nog niet - aan dit verlangen beantwoordt kiest hij ervoor het verhaal over Jezus nauwkeurig te vertellen. Velen hebben dit al gedaan, schrijft hij, maar zijn doel is de betrouwbaarheid. Hoe kan een verhaal betrouwbaar worden? Als wij die luisteren het verhaal vertrouwen, dan zullen de woorden invloed hebben op ons doen en laten. Dát is de inzet van Lucas’ evangelie: dat het woord dat gebeurd is in en door en met ons tot leven komt. Zo leidt hij zijn evangelie in, en richt zich tot Teofilus, vriend van God. We mogen ons aangesproken weten.

Wat vertelt Lucas ons vervolgens over Jezus, hoe zet hij Jezus neer?

Jezus keerde terug naar Galilea in de kracht van de Geest. Deze woorden roepen op waar hij vandaan komt: de ervaring van de doop, waarbij de Geest op hem neerdaalde, en de ervaring van beproeving in de woestijn liggen ten grondslag aan zijn openbare optreden. Hij is een man die leeft volgens de gewoonten van zijn volk. Hij neemt zijn plaats in de traditie in om onderricht te geven in de synagogen. Toch is hij niet zomaar een schriftgeleerde, hij is immers vol van geestkracht. Dit maakt Lucas ons duidelijk met de scène in de synagoge van Nazareth. Jezus ontvangt de boekrol, de aanwezigen verlangen blijkbaar naar zijn optreden, naar onderricht, naar een richtinggevend woord. Zoals u misschien vandaag iets verwacht van deze preek. Maar het gaat blijkbaar niet zozeer om een goed verhaal.

Jezus is vol van Geest en hij kent de schrift. Hij kent ook de tijd waarin hij leeft en hij vindt het woord van Jesaja. Hij leest in de geschiedenis van God met mensen het perspectief van bevrijding. En het enige dat hij zelf zegt is: Vandaag is het woord dat u gehoord hebt in vervulling gegaan. Hij zegt niet: ik ben de vervulling van dit woord. Dat hadden ze misschien wel gehoopt, want dan weet je naar wie je moet kijken en dan kun je zelf ook nog achterover leunen. Nee, hij legt een woord in hun midden en door het uit te spreken valt dit woord op hem. Maar ieder die dit woord hoort wordt uitgedaagd om het ter harte te nemen.

Wat mij raakt is dat er voor alle tijden en plaatsen waar mensen samenleven een woord in vervulling is gegaan én kan gaan. Jezus herkende voor zijn tijd het woord van Jesaja en liet zich vol van geest hierin betrekken en betrok ook anderen hierbij.

De filosoof van het NRC herkent voor onze tijd het woord van Jezus, het woord van God dat in Jezus openbaar werd als een blijde boodschap voor onze tijd: agapè, God doet, geeft, is liefde. De geschiedenis laat zien dat agapè het vermogen in mensen, in ons wekt om gemeenschap te vormen. Dat dit vermogen in ons is gelegd heb ik afgelopen donderdag zelf opnieuw ervaren. Ieder van ons heeft zijn eigen ervaringen met deze dag van storm, ik was met nog iemand van onze gemeenschap gestrand op een station in Amsterdam. In de loop van de uren zag je hoe ogen anders gingen kijken, op gezichten was af te lezen dat allen die daar waren overgebleven, met elkaar te maken wilden hebben. Het vermogen tot menselijkheid dat gemeenschap oproept is in ons gelegd. Ik geloof en heb ook ervaring dat dit vermogen niet enkel wordt gewekt in een crisis of in rampensolidariteit. Hoezeer verlang ik dat wij ons vandaag in deze liefde laten betrekken, in het vieren van eucharistie rond deze tafel en in het delen van ons leven met elkaar.