Je laten gezeggen door de schriften

Afgelopen woensdag klonk hier de oproep om het veertig dagen aan te durven oog in oog met Jezus te staan; oog in oog zullen we kunnen onderscheiden. Met het oog gericht op Jezus krijgen we een oefentijd om elkaar niet uit de weg te gaan, om het ook aan te durven oog in oog met elkaar te staan.
Vandaag dan de eerste proef van dat oog in oog met Jezus. Want zoals Jezus zijn velen van ons ooit op weg gegaan vol geest en moed en durf om het avontuur van gemeenschap aan te gaan. En velen van ons hebben ervaring met de beproevingen die leven met zich meebrengt, mensen die de gebaande wegen verlaten komen aanvechtingen tegen. Een proeftijd van veertig dagen maakt Jezus door. En ‘veertig’ staat voor je hele leven. Je hele leven door zijn er momenten, dagen, uren van beproeving. Beproeving staat niet alleen voor crisis en twijfel, maar ook voor uitdaging en testen, proefrijden, een proefexamen. Maar bij proefrijden test je een fiets of een auto, bij een proefexamen test je je kennis. Vandaag gaat het om een test, een proef van mij als mens in relatie met mezelf, in relatie met de ander, in relatie met God.

Het brood is een beproeving van de relatie met mijzelf: kan ik en zal ik mijn talenten gebruiken om mijn eigen ego te strelen. Jezus kan immers van stenen brood maken, beter nog, hij heeft zelfs geen stenen nodig om voor voldoende brood te zorgen. Waarom zou hij zijn gaven, zijn talenten niet volop gebruiken en altijd en overal zorgen dat er brood genoeg is, dat hij zelf brood genoeg heeft? En waarom zou ik mijn gaven en talenten niet optimaal gebruiken voor mezelf, voor eigen gewin?
Nee, zegt Jezus, een mens leeft niet van brood alleen. Ik dacht bij mezelf: dat vind ik nu echt een dooddoener, want hoe kan een mens die vergaat van de honger, nu naar een andere honger verlangen? En verlangen mensen die brood genoeg hebben wel naar leven, hebben die wel een honger die niet door brood gestild wordt? En kan Jezus in grote delen van Europa en Noord-Amerika het niet beter andersom doen: brood in stenen veranderen en wijn in water, dan zijn alle dieetgoeroes en verslaafdenverzorgers overbodig geworden.

De tweede beproeving is de vraag naar de onderlinge verhoudingen, de mens in relatie met de ander. Op dit vlak spelen vele machten, de duivelse machten, verleidelijke machten, de macht van het bezit, de macht van het beschikken over mensen. De macht die we tot op de dag van vandaag om ons heen zien en misschien wel in ons zelf waarnemen. We hebben kunnen horen hoe Lubbers van zichzelf vertelde dat in de loop van 8 jaar premierschap je gevangen wordt door de macht, bevangen wordt door de macht, hoe je aan blikvernauwing gaat lijden. We kennen de grote dictators die zichzelf mateloos verrijken ten koste van het volk, en ook een man als Aristide die zo vol idealen begon aan zijn politieke loopbaan als priester, als man Gods en zijn land wilde bevrijden op grond van het evangelie, ook hij is inmiddels ex-priester en bezweken voor de zuigkracht van de rijkdom en de macht over mensen.
We weten het uit onze eigen geschiedenis: macht en onmacht –, want ook onmacht is machtig – hebben ons in een diepe crisis gebracht en bij velen is de vraag gerezen of gemeenschap nog wel kan bestaan, en velen zijn weggetrokken omdat ze er niet meer in geloofden, en anderen bleven en twijfelen nog, en voor iedereen geldt dat het anders moet, dat we gemeenschap willen vormen maar dat het lijkt alsof we dat opnieuw moeten uitvinden. Macht, het kunnen beschikken over mensen, op een handige manier mensen voor je karretje spannen, zelfs wat ik nu doe, proberen om iets te zeggen wat raakt, wat troost, wat steun geeft, is enorm verleidelijk, bijna niet te pakken. Je zou denken, ja maar ik val niet op mijn knieën voor de duivel. Nee, voor de duivel niet, maar voor wie en wat ga ik door de knieën om macht, aanzien, status te verwerven? Aanbid ik God of ga ik op de knieën voor status en aanzien?

De derde beproeving is de beproeving van mijn Godsbeeld. Hoe vertrouw ik op God, wie is mijn God? Vertrouw ik op de macht van een God, die als een deus ex machina mij wel uit alle situaties zal redden? God redt niet als je jezelf blindelings in alle mogelijke gevaren stort. Als je een kind van je ouders bent, dan daag je die wel eens uit om te beproeven of ze echt van je houden, dat doe je als kind, als onvolgroeid mens; een mens die kind van God is en wil zijn, weet dat blind vertrouwen vertrouwen is in een afgod. Oog in oog met Jezus, als mens met een volwassen opdracht, een grote of kleine opdracht maar de opdracht die mij gegeven is, moet ik, mag ik van God en van mezelf niet het onmogelijke vragen.

Nachmanides, een joodse geleerde zegt: in de beproeving krijg je iets voorgesteld, een vraag, een opdracht, je tast je innerlijke mogelijkheden en onmogelijkheden af en komt tot een keuze; op grond van die keuze zet je stappen om het gevraagde concreet te maken. Je leert jezelf en je grenzen beter kennen: de beproeving komt de beproefde ten goede.

Oog in oog met Jezus leer ik vandaag om mij te laten gezeggen door de schriften. Jezus liet zich gezeggen door de schriften, maar wat betekent dat, want ik zou die woorden uit de schrift kunnen beschouwen als dooddoeners. Jezus was een dertiger in de tijd dat deze vragen in hem speelden, hij was niet gelukkig met de wijze waarop in zijn tijd aan religie gedaan werd; hij zag wat de mensen werd voorgehouden. Hij wist dat het anders moest en zocht in zichzelf, in de geschiedenis van zijn volk naar een nieuw antwoord en hij vond het. Dat is niet gemakkelijk want ook de duivel kan heel goed citeren uit de bijbel. Jezus zocht en vond een werkelijke volwassen relatie met God door in de schriften te zoeken en hij liet zich gezeggen door die schriften omdat een mens niet leeft van brood alleen.