Door Niek Werkhoven, gehouden op 31 december 2006

Jezus, na een paasfeest uit het zicht van zijn ouders verdwenen, verschijnt hun en ons als dé mens die luistert naar de Vader

Misschien roept dit verhaal bij u het vrome plaatje op van het jongetje met pijpenkrullen in een wit jurkje dat vanaf een hoge troon, oude wijze mannen de les leest. Maar zou Lucas het over een wonderboy à la Harry Potter hebben? Het is moeilijk voor te stellen dat hij ons met zo’n boodschap het nieuwe jaar wil insturen.

Maar het is ook niet het gewone verhaal van een lastige puber die zijn ouders een poets bakt door stiekem achter te blijven in de grote stad. Schelmstreken van een Pietje Bel zijn misschien wel amusant tijdens een oudejaarsborrel, maar niet om vanuit het verleden de toekomst tegemoet te zien.

En dat zou ik willen, vandaag, en hopelijk niet alleen ik.

En dus zou ik zo naar dit verhaal willen luisteren, dat het ons kan bemoedigen om het nieuwe jaar in te gaan.

Want bemoediging zit er naar mijn mening wel degelijk in, al moeten we er naar zoeken, zoals Jozef en Maria trouwens, die het geloof ook niet cadeau kregen.

We zouden om te beginnen ons kunnen afvragen waarom Lucas dit verhaal over de twaalfjarige Jezus eigenlijk toevoegt aan de geboorteverhalen van Johannes en Jezus. Hij had natuurlijk kunnen eindigen met De jongen groeide op en werd steeds sterker, omdat hij vervuld werd van wijsheid en door God rijkelijk werd begunstigd, de laatste zin voor hij over de twaalfjarige begint. Met zo’n zin had hij ook het verhaal over de geboorte van Johannes afgerond: De jongen groeide op en werd steeds sterker door de Geest; hij verbleef in woestijngebied tot de dag waarop hij zich aan Israël vertoonde.

Waarom dus nog zo’n toevoeging? Kunnen we dit uit het verhaal zelf opmaken?

Ik meen dat daar wel degelijk houvast voor gegeven wordt. In de eerste zin horen we dat het om het vieren van het paasfeest ging. Jaar in jaar uit trekken Jezus’ ouders dan naar Jeruzalem om het feest van de uittocht, van de uitredding uit slavernij, het feest van bevrijding te vieren. Dit noemen van ‘Pasen’ moeten we vasthouden, willen we recht doen aan dit verhaal. Het lijkt me ondersteund doordat Maria en Jozef Jezus ‘na drie dagen’ terug vinden, zoals de Emmaüsgangers na zijn dood. Ook het woord ‘zoeken’ horen we in het verrijzenisverhaal: waarom zoeken jullie de levende bij de doden.

Op of na dit feest van de uittocht, de redding speelt het zich dan af dat Jezus zoek raakt. Een jongen van twaalf jaar, maar het woord voor ‘jongen’ is net even anders dan in de zin waarin Lucas vertelde dat de ‘jongen’ opgroeide. Hier staat een woord dat ook dienaar, dienstknecht betekent, zoals al eerder gezegd was over David en Israël. Dat zal niet toevallig zijn. En wil die twaalf jaar dan zeggen dat hij op de drempel van toenmalige volwassenheid staat? Misschien, maar ‘twaalf’ heeft in het evangelie meer te betekenen: Jezus kiest twaalf mannen uit die hij apostelen noemde, gezondenen. Die twaalf zendt hij ook voor zich uit om de ‘twaalf stammen’ van Israël de nieuwe levenskans te bieden. En alsof dit nog niet voldoende is, zendt Jezus ook nog eens twee en zeventig leerlingen uit, zes keer twaalf: iedereen moet de kans krijgen de boodschap van bevrijding, van leven, te horen. Twaalf dus als verwijzing naar Israël, twaalf om Gods volk tot vrijheid te roepen.

Is dit te ver gezocht? Werd aan de herders niet het blijde nieuws bekend gemaakt dat de Redder geboren was? Hoorden we de oude Simeon niet stamelen met de kleine Jezus in zijn armen: mijn ogen hebben uw heil gezien?

Jezus de Redder van zijn volk… maar waar is hij te vinden? Jozef en Maria, die zo dicht bij Jezus zijn, moeten door de pijnlijke ervaring heen van verlies. De pijnlijke ervaring dat ‘christelijk leven’ niet zo maar aanwezig is waar zij het veronderstellen. Maar na drie dagen, vinden zij hem in de tempel, Gods heiligdom, en hoe?

Lucas kiest zijn woorden dan heel zorgvuldig: hij luisterde naar de leraren en stelde hun vragen. Niet zo gewoon als we misschien denken. Want laten we eerlijk zijn: er zijn er velen die luisteren, maar die zo blijven luisteren dat ze er niet toe komen vragen te stellen, zich eigen te maken wat ze horen. En er zijn mensen, wellicht nog meer, die vragen en vragen, zonder te luisteren of ze wel de goede vragen stellen, want dat is een hele kunst.

Jezus luistert naar de leraren, het eerste gebod voor de weg ten leven: luister Israël, neem je verleden op, je persoonlijke geschiedenis, de geschiedenis, de geloofservaringen die je zijn voorafgegaan. En het tweede gebod daaraan gelijk: wat moet ik doen? Wat wordt mij gevraagd om die geschiedenis voort te zetten?

De omstanders mogen dan verbaasd staan over de leergierigheid van Jezus, Maria en Jozef zijn, zo gewoon menselijk, ontdaan, uit het lood geslagen. “Kind, hoe kun je ons dit aandoen?” Waarom? … Waarom moet degene die genade gevonden heeft bij God, ervaren dat er een zwaard gaat door de ziel? Ook dat had de oude Simeon al zien aankomen. Waarom?    Denken jullie dat ik ben gekomen om vrede te brengen op aarde? Nee zeg ik jullie, eerder verdeeldheid. Mijn gedachten zijn niet uw gedachten, mijn wegen zijn niet uw wegen, zei de profeet al.

Het Pasen van Jezus, zijn verlies van leven om Leven te vinden, maakt de blijde boodschap van Kerstmis waar. Zijn leven geeft de inhoud aan de vrede die de engelen verkondigen bij de geboorte.

Want met al die ‘waarom’s’ die de feitelijke werkelijkheid aan ons opdringt, mogen we ons bemoedigd weten met wat Zacharias na negen maanden pijnlijk zwijgen uitzingt: “gezegend de Heer, de God van Israël, want Hij heeft zich het lot van zijn volk aangetrokken”!

En ook: Er staat geschreven dat de Messias zou lijden en op de derde dag uit de doden zou opstaan… Jullie zullen hiervan getuigen, want in zijn Naam wordt bekering verkondigd en vergeving van zonden, wat Jezus zegt op paasmorgen.

Vanuit dit nieuwe Pasen, vanuit de levensweg van Jezus, kunnen we misschien iets verstaan van het raadselachtige antwoord van de twaalfjarige.

Waarom zochten jullie waar ik was? Wisten jullie dan niet dat je mij alleen kunt vinden in wie ik ben?

Dit ongewone in het gewone, dit onaanwijsbare, zo onbegrijpelijke, handelen van God in onze door en door menselijke geschiedenis. Dat handelen vertrouwen, ondanks de puinhopen en slachtoffers. Toch is er een God het leven wil en het geluk.

Met dit bericht over de twaalfjarige Jezus sluit Lucas zijn voorgeschiedenis af. In het vervolg zal Jezus zijn weg in volle openbaarheid gaan. Een weg die niet bepaald wordt door macht of succes, maar wel op leven, samenleven.

Eigenlijk toch een prachtig verhaal nu we op de drempel staan om een jaar – veertig jaar – achter ons te laten. Een jaar en jaren waarin veel gebeurde wat niet had mogen gebeuren, waarin had moeten beginnen wat niet is begonnen. Maar dat is niet allesbeslissend, want heden is jullie Redder geboren. Die is ons voorgegaan. Met hem als voorganger kunnen we elkaar oprecht een gelukkig nieuwjaar toewensen, de toekomst ingaan.