Advent: tijd van omkeer

In het 3e regeringsjaar van George Bush, president van Amerika,
tijdens het 2e kabinet Balkenende in Nederland,
in een tijd dat er veel terroristische aanslagen waren in heel de wereld,
terwijl Simonis kardinaal was
en Hurkmans bisschop van Den Bosch…

Zo ongeveer moet die eerste zin in het evangelie geklonken hebben voor de mensen van die tijd. Namen worden genoemd van de keizer van Rome en zijn plaatsvervanger in Israël, die de macht in handen hadden, soms met geweld en onderdrukking. Daarnaast de namen van de religieuze leiders. Het is alsof Lucas erbij wil zeggen: houd die namen vast, want we zullen ze nog tegenkomen in het vervolg. En toch gaat de aandacht niet naar hen uit, maar naar Johannes: het woord van God kwam op Johannes in de woestijn. Johannes? Nooit van gehoord, zou men gezegd kunnen hebben. In de woestijn, die verlaten streek? Ja, zegt Lucas, want in die streek heeft Johannes het woord van God in zich laten rijpen en is er door die man een beweging op gang gekomen die nu nog voortduurt, een beweging die een nieuw begin heeft geopend voor een messiaanse tijd.
Ik moet denken aan Frère Roger in Taizé; aan Mandela in de gevangenis; aan moeder Teresa in de sloppenwijken van Calcutta of ook aan Nada hier op de Hooge Berkt in Bergeijk. Allemaal mensen die voor hun tijd onbekend waren en op een onooglijke plaats begonnen zijn, maar door wie een nieuwe beweging, politiek of religieus, is begonnen die nu nog voortduurt.
Wat is dan het eigene van Johannes? Hij verkondigt een ommekeer en doopt mensen in de Jordaan. Zijn boodschap is: keer je om en geloof in het evangelie. Bekeren, omkeren: het is een bekend woord in de Schrift: in het Grieks metanoia = anders denken/ in het Hebreeuws tesjoeva = anders gaan doen. Het betekent: je keren naar de ander en antwoord geven, of je keren naar de Ander/ God, en antwoord geven op de vraag: Mens, waar ben je? Het is kritisch zijn t.a.v. je levenswijze, durven veranderen en ingaan op de roep die je hoort. Johannes zal zelfs een keer staan tegenover één van die bovenstaande machthebbers, Herodes, en zeggen: 'Het is je niet geoorloofd de vrouw van je broer te bezitten.' Wat een moed had hij. Maar waarvoor zo kritisch? Juist vanuit een visie hoe het van God uit anders zou kunnen zijn/ zou kunnen worden. Johannes grijpt daarbij terug op de ervaringen van zijn volk: de exodus uit de slavernij of de terugkeer uit de ballingschap. Dat waren oerervaringen van mensen, die probeerden te ontkomen uit de verdrukking, angst of moedeloosheid en uitzagen naar bevrijding, vrede door gerechtigheid. In de 1e lezing hebben we daarover gehoord en in de psalm hebben we erover gezongen: Als God ons thuisbrengt, dat zal een droom zijn. Het zijn teksten en liederen die de hoop levend houden. Zo raken mij de beginzinnen van Baruch: Leg je kleed van rouw af en sla de mantel om van Gods gerechtigheid. Wij hebben een tijd gehad van intense rouw en verlangen naar een nieuw begin van leven. Deze woorden hebben met ons te maken.
Maar wat is de inhoud van die omkeer/ tesjoeva in onze tijd? Wat hoor ik als roep? Dan denk ik terug aan die beginzin: 'In het 3e regeringsjaar van…'. Vorige week kwam het woord van God op Nel hier in de Roeach; zij herinnerde aan een woord van moeder Teresa: 'Het is de liefde die onze wereld zal redden; niet de romantische liefde, maar de liefde die deelt tot het pijn doet.' Nel zei erbij: 'Ik wil bidden dat ik hier met jullie die liefde leer leven die deelt tot het pijn doet'. Die woorden raakten mij, omdat ze doen denken aan de oorsprong, toen Nada hier begon met de boodschap: God is liefde! Op die boodschap zijn wij ingegaan, hebben geprobeerd een samenleving op te bouwen, maar hebben er ook de grenzen van ondervonden. Het doet ook denken aan de boodschap van Jezus die Gods liefde heeft gedeeld: 'breken en delen' zeggen wij. Nu klinkt er opnieuw zo'n woord dat ons kan raken en in beweging zetten, omdat het een woord is dat geboren is in de kernavond, zo heb ik gehoord. Het is niet van één persoon, het komt voort uit ons samenleven. Ook in andere kern- en kringavonden hebben we gezocht naar een eigentijdse vorm van gemeenschap, van gastvrijheid. Laten we dat woord opnemen en het als óns woord overnemen: ik wil bidden dat ik hier met jullie een liefde leer leven die deelt tot het pijn doet. Mogen deze woorden klinken als een gebed, als een verlangen in heel de adventstijd, zodat er een nieuwe geboorte kan open komen met Kerstmis.